Goed gereedschap is het halve werk, zegt men wel. Dat is ook zo; het klungelen met slecht passende sleutels of het ontbreken van de juiste hulpstukjes, bepaalt vaak de tijd die je kwijt bent aan een reparatie of onderhoudsbeurt. Nog vervelender is de schade, die kan ontstaan tijdens het werken. Slecht gereedschap is gemaakt van verchroomd kaasstaal. Het blinkt mooi in de winkel, maar zodra je er kracht op zet, vervormt het, en beschadig je niet alleen het gereedschap, maar ook je onderdelen. Grote namen van gereedschapsfabrikanten geven meer zekerheid dan Chinese klonen bij de bouwmarkt. Toch zitten daar ook sets tussen, die nauwelijks in kwaliteit onderdoen voor Gedore.

 Feitelijk is er maar een plek waar gereedschap zich kan bewijzen: IN DE WERKPLAATS! Voor de professionele gebruiker ligt het simpel; die moet voor topkwaliteit kiezen. De belastingdienst pikt het niet, dat je elk jaar je gereedschap afschrijft. Gemiddeld moet het zo'n 10 jaar lang meegaan, en dat lukt soms zelfs niet met kwaliteitsgereedschap.

 FIG.1 Mijn Campagnolo kist uit 1980: de natte droom van menige monteur en hobbyist; dit is heel goed gereedschap!

   In de tijd dat Campagnolo bij racefietsen de maten bepaalde, bevatte hun gereedschapskist (groot model, zie FIG.1) het juiste materiaal om het kale frame op te bouwen met hun onderdelengroepen. De meeste andere fabrikanten pasten zich qua maten aan, zodat er niet veel extra gereedschap gekocht hoefde te worden. Het duurste materiaal uit de kist zijn de frezen en de draadsnijders. Ook de Franse firma VAR en de Italiaanse firma Cobra maakten toen dit soort gereedschapskisten. Deze waren beduidend goedkoper; de fabrikant Roto-Cobra heeft bovendien het voordeel dat hun snij-ijzers en frezen uitwisselbaar zijn met Campagnolo. Zij leveren in elk geval nog wel..........

   Losse frames waren destijds meestal niet echt montageklaar; na het solderen werd het frame gericht, gestraald en gelakt. De balhoofdbuis was niet altijd 100% haaks en de binnenmaat was te klein voor montage van de balhoofdset. Bovendien konden er verfresten in de buis en het bracket zitten, die de lagers scheef drukten.

  FIG.2a Campagnolo gereedschap in actie: de frezen en draadsnijders.                                      FIG.2b Cobra: uitwisselbaar met Campagnolo

  Met de frees nummer 1 werd de binnenmaat op 30,0mm gebracht en de balhoofdbuis haaks gevlakt. Deze handeling werd aan de onderzijde en de bovenzijde gedaan. De voorvork werd met frees nummer 2, bij de vorkkroon teruggebracht tot een diameter van 26,4mm en de zitting voor de onderste conus van het balhoofdlager werd haaks gevlakt op de binnenbalhoofdbuis. Het balhoofdlager kon nu perfect gemonteerd worden. Soms was het nog nodig om de schroefdraad van de binnenbalhoofdbuis nog eens na te snijden; ook hiervoor was een snijplaat in de kist aanwezig. Vervolgens werd met de draadtap nummer 3 de draad in het bracket nagesneden. Hierbij werden verf- en soldeerresten verwijderd. Daarna werd een geleidebus (4), met twee hulpsleuteltjes in het bracket gemonteerd en kon met vlakfrees nummer 4, het bracket haaks op de schroefdraad gevlakt worden. Uiteraard waren er voor Engelse, Franse en Italiaanse frames, andere draadsnijders en geleidebussen (er werd maar een soort in de kist meegeleverd!).

  Met M10x1 werd de draad van het derailleuroog nagetapt; met M3x0,5 werd de doorgang van de stelschroefjes in de achterpatten schoongemaakt en met M5x0,8 de schroefdraad van de bidonhouders. Deze tapjes zaten niet standaard in de Campa-kist. Daarna nog even met een instelbare ruimer door de zitbuis om krassen op de zadelpen te voorkomen (ook niet in de kist). Met de pattenrichter werd de voor- en achtervork gecontroleerd op scheefstand en afstand. Hierbij keek ik nog met de frameliniaal of de achtervork goed in het midden stond. Nu was het frame geheel montageklaar. Het inpersen van de balhoofdcups gebeurde met wat andere hulpstukken, via frees nummer 1. Dit was tamelijk omslachtig. De firma VAR en de firma Hozan hadden hiervoor een fijner stuk gereedschap.

  De huidige frames in carbon en aluminium zijn beter afgewerkt. Veel afmetingen van frames en onderdelen zijn in de loop der jaren gewijzigd. Het gereedschap van Cyclus is veelzijdiger dan het oude Campagnolo spul en daarom heeft mijn Campa-kist een nieuwe eigenaar. Het fetisjkarakter van het merk zorgt ervoor, dat dit nog aardige prijzen oplevert.

  Ook in de jaren 70 en 80, was er een wildgroei aan hulpstukjes, bij voorbeeld voor het demonteren van freewheels. Helaas is deze trend steeds erger geworden. Het marktaandeel van Campagnolo is ver geslonken en daarmee ook de neiging om een standaard volgen. Elke fabrikant houdt er nu een eigen standaard op na. Vooral van Shimano heb ik een doos hulpstukken, die ooit bij de introductie van een nieuwe groep voor montage of onderhoud nodig waren. Bij de volgende groep, een jaar later, moest er weer ander gereedschap aangeschaft worden. Tientallen euro's ligt te wachten tot ooit er iemand langs komt die nog zo'n oud onderdeel heeft. Campagnolo maakt nauwelijks gereedschap meer; feitelijk ook alleen nog maar hulpstukjes.

  Het echte fietsenmakergereedschap komt van VAR, Cyclus, Parktool, Eldi en Hozan. Op de doe-het-zelf markt zien we veel LIFU, BBB, Minoura, Tackx etc.; onder andere namen kom je vaak precies hetzelfde gereedschap tegen. Dit materiaal is vaak helemaal niet slecht van kwaliteit en als je er niet elke dag mee werkt, gaat het lang mee. Kortom voor de doehetzelver is het goed genoeg. Het gereedschap van Cyclus en Parktool, is via internetsites als www.rose.de en www.chainreactioncycles.com tegen heel redelijke prijzen verkrijgbaar. Veel echte gereedschapshandels leveren alleen aan de vakhandel en niet aan particulieren.

 FIG.2a Gebr.Koets: de moeder aller wielrichters                                    FIG.2b Preciray (o.a. via VAR)  

  In de loop der jaren heb ik met allerlei gereedschap gewerkt. Als het prijsverschil tussen professioneel en amateurgereedschap erg groot is, probeer ik het gewoonlijk eerst met goedkoop materiaal. Als ik het veel gebruik en behoefte heb aan het echte gereedschap, is het tijd om te investeren. Ik heb jarenlang goedkope wielrichtbokken gebruikt (zie FIG.2a). Daarna heb ik mijzelf eens getrakteerd op een tweedehands Preciray (zie FIG.2b); dat had ik misschien eerder moeten doen.

                          FIG.3 Spaakdraadwals Hozan                                                                   FIG.4 Cyclus spaakdraadwals

    De voorraden verkrijgbare spaken zijn steeds verder afgenomen; alles heeft een lange levertijd en is alleen in grotere aantallen verkrijgbaar. Een apparaat dat ik nu wil gaan vervangen is mijn Hozan spaakdraadwals. Dit ding gebruik ik hoofdzakelijk als ik toevallig een, of enkele spaken van een bepaalde lengte nodig heb. Het wordt steeds moeilijker een afwijkende spaakmaat te krijgen. De Hozan geeft helaas geen gelijkmatige draadkwaliteit en draadlengte; de vervanger moet dat wel gaan doen. Cyclus heeft een betere, maar die is helaas 1500 euro duurder; dat gaat boven mijn budget.

  De richtbok, de nippelspanner en de wielnaafuitlijner vormen het gereedschapvoor de wielenbouwer. De nippelspanner is het goedkoopste onderdeel, maar bezuinig hier niet op. Als het staal niet hard genoeg is, mol je de nippels. Spokey is goedkoop en bruikbaar voor 14er nippels. De naafuitlijner is het minst kritisch; zelf heb ik 'n oude Minoura. Die jongens maken ook al 25 jaar een goedkope en bruikbare bok. Wie professioneel wil bouwen, heeft tegenwoordig ook nog een spaakspanningsmeter nodig.

  FIG.5 De Parktool meter                         FIG.6 Tabel + spaakdikte meter                                 FIG.7 Werkingsprincipe

  De werking van de spaakspanningsmeter van Parktool (FIG.5): Het apparaatje bevat een veer met een bepaalde voorspanning. Je houdt de spaak op twee plaatsen vast (onderaan bij de stippellijn) en laat de veer los. De spaak (FIG.7) zal nu ingedrukt worden over de hoogte H en de meter zal over een deel van de schaal  bovenaan uitslaan. Het aangewezen getal moeten we aflezen en vergelijken met een tabel (FIG.6) waarin de spaakdikte en vorm verwerkt is. Voor het meten hiervan, is een handig hulptooltje meegeleverd. Met deze twee gegevens kunnen we de spaakspanning opzoeken.

  Zeker als we relatief meten (per spaak in een wiel), kunnen we hier prima mee werken. Als we de absolute spaakspanning willen weten, is deze meetmethode misschien niet nauwkeurig genoeg. De meter van Parktool is betaalbaar, maar mogelijk zal bij veelvuldig gebruik de veerspanning wat afnemen. Parktool biedt de mogelijkheid de meter opnieuw te laten calibreren, maar dat is bij een nieuwprijs van 80 euro vermoedelijk niet echt interessant.  Er zijn meer fabrikanten die dergelijke meters aanbieden, zoals DT-Swiss; hieronder zien we twee modellen, een analoge FIG.8 en een digitale meter FIG.9. De meetwaardes van het laatste apparaat kunnen direct in de computer verwerkt worden. Het meetprincipe is identiek aan Parktool en Hozan FIG.10.  De meters van DT en Hozan zijn hoogwaardiger, maar al gauw zo'n 200 euro duurder.

 Nadere informatie bij de importeur van Hozan: http://www.buzaglo.nl/ .

 DT Swiss:  http://www.dtswiss.com/Products/Proline.aspx , in Nederland vertegenwoordigd door Juncker:  http://www.juncker.nl/ .

 Parktool: http://www.parktool.com/products/category.asp?cat=3   Ik weet niet wie Parktool in NL importeert; de meter is verkrijgbaar via webwinkels als: www.bike2build.nl. In Engeland kosten dezelfde meters beduidend minder:  http://www.chainreactioncycles.com/Categories.aspx?CategoryID=241

 informatie via Internet

  Vragen of opmerkingen: contact